SPORUN FAYDALARI NELERDİR?
Doç. Dr. Ufuk Şekir
Uludağ Üniversitesi
Tıp Fakültesi Spor Hekimliği
Anabilim Dalı öğretim üyesi
Fiziksel aktivitenin sağlık ve zindelik için sağladığı yararlar her geçen gün daha iyi anlaşılmaktadır. Düzenli yapılan egzersizin sağlıklı kilonun sürdürülmesi, dayanıklılık, güç ve esnekliğin artması gibi bilinen faydalarının yanında günümüzün sık görülen hastalıkları olan şişmanlık, yüksek tansiyon, şeker gibi kronik hastalıklara yakalanma riskini azalttığı gösterilmiştir. Bunla beraber düzenli yapılan egzersiz ile bu kronik hastalıklara sahip bireylerin ilaç kullanımı azaltılabilmekte veya ilaç kullanmadan yaşam kaliteleri arttırılabilmektedir.
Söz konusu yararlar, sadece bireysel düzeyde önemli değildir. Dünyanın her yerinde giderek maliyeti artan sağlık hizmetleri açısından düşündüğümüzde koruyucu sağlık hizmetleri kapsamına giren fiziksel aktivite ile sağlanan yararlar sayesinde önemli bir tasarruf sağlanabilmektedir.
Spor yaparak daha sağlıklı olabilir, daha iyi hissedebilir ve daha iyi görünebilirsiniz. Daha sağlıklı olabilirsiniz çünkü düzenli yapılan egzersiz, kalp - damar dolaşımını geliştirerek kalbin kanı vücuda daha iyi pompalamasını sağlar ve kalbi güçlendirir; kalp damar hastalığı olanlarda kalp krizi geçirme riskini azaltır. Yüksek tansiyon ve kolesterolün normal değerlere inmesini sağlar, tansiyon hastalığı olmayanlarda ileride tansiyon hastalığı ve damar sertliği gelişme riskini azaltır. Düzenli spor ile şeker hastalığında şeker düzeyleri kontrol altına alınabilir ve ilaç gereksinimi azaltılır, ayrıca bu hastalığın ilerlemesi ile ortaya çıkan göz, sinir sistemi ve böbrek hastalıklarının oluşma riski de azaltılabilir. Akciğerlerin kapasitesi artarak daha iyi ve yeterli solunum sağlanır ve böylece beyne ve diğer tüm organlara yeterli oksijen taşınabilir. Egzersizler ile kemikler, kaslar ve eklem çevresindeki yapılar güçlenir. Spor, kas ve kemik yapısının zaman içinde zayıflamasını engellemesi özelliği ve hormon üretimine katkısıyla en etkin yaşlanmayı önleyici yöntemdir.
Spor yaparak daha iyi hissedebilirsiniz çünkü düzenli egzersiz daha iyi uyumayı sağlar ve morali yükseltir. Yaşamın getirdiği stres ve yorgunluk gibi sorunlarla daha iyi başa çıkılabilir. Kendine güven artar. Yorgunluğa karşı insanı daha dayanıklı kılar. Daha enerjik olmayı ve böylece çalışma hayatında daha başarılı olunmasını sağlar.
Düzenli egzersiz fazla kilolardan kurtulmayı sağlayarak tüm dünyada önemli bir sağlık sorunu olan ve diğer birçok hastalığın oluşmasında önemli bir etken olan şişmanlığı önlemekle birlikte kişinin daha iyi görünmesini ve böylece daha iyi hissetmesini de sağlamaktadır.
Özet olarak; fiziksel aktivite, fiziksel ve zihinsel sağlığı olumlu yönde etkilemektedir. Düzenli egzersiz yapan bir kişi daha kaliteli bir yaşamı 10-20 yıl daha uzatabilmektedir.
Genel olarak, optimal bir sağlık için gerek çocuk gerekse yetişkinlerin büyük bir çoğunluğunun yeteri kadar fiziksel aktivite yapmadıkları görülmektedir. Fiziksel aktivitenin yaşam boyu sürdürülmesinin yararı ve önemi daha geniş kitlelere yayılmalıdır.
Sağlıklı, uzun ve kaliteli bir yaşam sürdürme amacı için "Herkes İçin Spor" kavramı yaygınlaştırılmaya çalışılmalıdır.
SAĞLIKLI SPOR NASIL YAPILIR?
Egzersize ait yararların belirginleştirilebilmesi, risklerin azaltılıp ortadan kaldırılabilmesi için esas gereken bireye ait özel programın belirlenebilmesidir. En ideali egzersiz öncesi genel bir değerlendirme, kontrendike durumların tespiti ile birlikte oluşturulan kişiye özel program, bilgilendirme, öneriler ve bu parametrelerin organizasyonudur.
Egzersiz planlanması kişinin genel olarak değerlendirilmesi ile başlar. Daha önce aktif egzersiz programına katılımı olmayan sedanter kişilerin tümünün egzersiz programlarına başlamadan önce iyi bir öykü ve fizik muayeneden geçmesi, kardiyak risk faktörleri açısından taranması, belirti ve bulgularının denetimi yanında fiziksel sınırlarının belirlenmesi gerekir. Yapılan sağlık taraması ile yüksek risk grubundakiler ve egzersize başlamadan önce egzersiz testi yapılması gereken bireyler belirlenir. Aynı zamanda klinik olarak belirgin hastalığı olan ve tıbbi destekli egzersiz programına katılması gerekenleri ve diğer özel ihtiyaçları olan bireyleri tanımlamak mümkün olur. Tüm bu değerlendirmeler elbette bireyin egzersize uyumunu ve yatkınlığını arttırmanın yanında, egzersiz reçetesinin doğru çizilebilmesi ve egzersiz programının devamı için çok önemlidir. Kişisel hedefler, egzersiz özelliklerinin ve tiplerinin belirlenmesi kişi ile uyum içinde düzenlenmelidir. Kişinin kendi onayı ile oluşturulmamış bir reçetenin gerçekleşme ihtimali oldukça düşüktür.
Egzersizin sıklığı, egzersizin yoğunluğu, egzersizi günün hangi saatinde yapması gerektiği, aç karnına egzersiz yapıp yapamayacağı, ne sıklıkta sıvı alması gerektiği, egzersizi bölmenin etkisini azaltıp azaltmayacağı konusunda bireylere bilgi vermek gerekir.
Egzersize başlamadan önce gerekli ısınma ile oluşabilecek sakatlıkların önüne geçilebilir.
Spor yaparken tempoyu yavaş yavaş artırmak; spora başlarken, ortasında ve sonunda duraklayıp mutlaka kalp hızının sayılması gerekmektedir. Hedeflenen kalp hızı sınırları içinde kalmaya özen gösterilmeli, tempo kalp hızı ile ayarlanmalıdır.
Egzersiz öncesi çok yoğun yemek yemek sakıncalıdır. Yemek en erken 2 saat öncesinde yenilmelidir. Mümkün olduğu kadar hafif yiyecekler tercih edilmelidir.
Egzersiz öncesi ve sonrası çok su içmek yine rahatsızlık verir. Fakat egzersiz sırasında vücut su ile birlikte mineralleri kaybeder. Bu mineraller kalp kasının çalışması ve diğer kas gruplarının çalışması için çok önemlidir ve kaybedilenlerin mutlaka geri yerine konması gerekir. Egzersiz sonrası bol su, ayran vb. içecekler alınmalıdır. Bu alımlar egzersiz sırasında hafif, egzersiz sonrasında yoğun olmalıdır.
Egzersiz yapılan ortamın fiziki koşulları, kullanılan donanım ve giysilerin yapılan egzersize uygun olması gerekmektedir. Egzersizle birlikte, vücut ısısı 42 C’ ye kadar çıkabilir. Egzersiz sırasında vücut ısısını dışarı verecek kıyafetler giyilmeli ve egzersiz sonrası sauna ve sıcak duş alınmamalı; ılık – soğuk suyla duş alınması daha uygun olacaktır.
Sonuç olarak öncesinde gerekli taramaların yapıldığı bireysel bir egzersiz programı ile yaşam kalitemizi arttırabilir, gerekli önlemleri alarak olası sorunları önlemiş oluruz.
Doç. Dr. Ufuk Şekir |
Duyurular
